Trước cau sau chuối

 Tèo kể chuyện - Trước cau sau chuối.

Hôm nay quỡn quỡn nên Tèo mạn phép chia sẻ vài điều mà Tèo tìm hiểu được, cộng thêm trải nghiệm và trí tưởng tượng của Tèo về việc xây nhà dựng cửa nha. Ai quan tâm đến xây nhà thì đọc chơi cho vui hen. Và nhắc lại bài viết là quan điểm của Tèo nhen.

“Trước cau sau chuối”. Khi xây nhà nếu đủ điều kiện có sân trước sân sau thì ta có nên làm theo lời mà ông bà xưa đã chỉ hay không? Hay nhìn rộng hơn là phía trước trồng cây gì nó thẳng thẳng ko có tán rộng như cây cau, phía sau thì trồng những cây kiểu lùm lùm như cây chuối.

Cùng Tèo tìm hiểu hen!

Đầu tiên thì nhìn về khía cạnh lịch sử. Câu nói này Tèo chưa tìm hiểu được là nó có từ khi nào nhưng mà chắc chắn là từ hồi phong kiến. Thời đó VN mình ăn rồi oánh lộn với thằng Tàu miết. Cuộc sống người dân chỉ mong sao cho ăn no mặc ấm thôi, không mơ đến ăn sung mặc sướng, nói chi đến căn nhà khang trang lộng lẫy. Nhà chỉ là nơi trú ngụ, nghỉ ngơi, bảo quản tài sản, của cải (mà chắc nhiều nhà cũng chẳng có gia tài, của cải gì), về ăn ngủ, nghỉ để ngày mơi còn đi mần ruộng. VN mình làm lúa nước từ lâu mà hen. Tuy nhiên nghe đơn giản là vậy, nhưng mà ngôi nhà vẫn phải đảm bảo được tính che nắng, che mưa, đông ấm hè mát thì mới đảm bảo được sức khoẻ mà lao động và sinh sản. Đây là vế đầu đi ha, xét về lịch sử, VN mình thời bấy giờ đang đói, nghèo và đi đánh nhau.

Xét về vị trí địa lý. Thời đó VN mình mới chỉ từ đâu Móng Cái cho đến Hà Tĩnh - Quảng Bình gì đó, chưa mở cõi về phía Nam. Cho nên quan điểm “trước cau sau chuối” là xét trên điều kiện khí hậu thuộc miền bắc bây giờ, mùa đông thì có gió đông bắc, mùa hè thì có gió tây nam. Cho nên mùa đông gió lạnh thổi từ hướng đông bắc xuống, gió đông bắc, gió lạnh, xấu, không tốt cho sức khỏe. Mùa hè thì gió tây nam (gió Lào) đầu hè, cuối hè thì gió Đông Nam lên, tính ra là gió tốt. Đây là vế thứ hai đi ha.

Xét về điều kiện kinh tế: thời đó đất đai mênh mông, nhà thì xây nhỏ, dân cư thì thưa thớt cho nên nhà thích xây hướng nào xây, xung quanh là hàng rào, luỹ tre đồ. Nếu như để ý thì mấy căn nhà hồi xưa ở quê tèo thấy đa số là mặt nhà này nhìn đít nhà kia vì nhìn cùng 1 hướng mà. Đường quanh co quanh co dẫn vào nhà. Vì sao lại là hướng Nam hay Đông Nam. Vì sẽ tránh được nắng chiều hướng Tây chiếu thẳng vào nhà, nóng bỏ mẹ. Hướng N và ĐN, mùa hè sẽ đón được gió mùa hè, thổi từ biển Đông vào, mát rười rượi (cuối hè thôi nha, chứ đầu hè thì gió Lào nó thổi cho khô người). Đây là vế thứ ba hen.

Tổng hợp 3 điều trên thì hướng Nam và Đông Nam vẫn là 2 hướng mà xây nhà là thuận tự nhiên nhất vì tránh được nắng hướng Tây và đón được gió vào mùa hè. Tuy nhiên như vậy thì mùa đông gió lạnh nó lùa vào thì sao? Mùa hè làm sao để tối ưu được gió vào nhà để hạ nhiệt nhất có thể. Thế là phía trước nhà cha ông ta trồng cau, thân cây cau nhỏ, thẳng đuồn đuột, không cản gió, cho nên gió mát làm dịu đi cơn nóng mùa hè, thường trước nhà còn có cái ao nước nữa, mang hơi nước vào lại càng mát. Chưa kể là đất nước làm lúa nước, các sân trước nhà thường để phơi nông sản, trồng cau thì nó có che nắng đi đâu. Về mùa đông, gió đông bắc lạnh quéo cò, thổi từ phía sau nhà đi lên, ông cha ta trồng cây chuối để chắn bớt gió, nhìn thân và lá cây chuối là biết độ uy tín về việc cản gió như thế nào rồi. Trồng càng giày cản càng tốt. Có thế thì ngủ mới ngon mai còn đi mần kiếm cái ăn được.

“Lấy vợ hiền hoà, ở nhà hướng Nam”.

Đấy là điều kiện hồi xưa, xét về văn hoá, lịch sử và địa lý, ông bà đã có kinh nghiệm như thế. Tuy nhiên hiện tại mình có thể áp dụng răm rắp “trước cau sau chuối” như ông bà nữa không? Đất nước ta trải dài, tới 3260 km bờ biển, khí hậu 2 miền, thậm chí là 4 miền khác nhau rõ rệt qua từng mùa, từng địa phương. Điều kiện kinh tế thay đổi, tấc đất, tấc vàng, nhà cửa san sát. Quy hoạch không rõ ràng.

Việc đưa được không gian xanh vào cho ngôi nhà (thôi để viết sau) hehe!

Và hiển nhiên đây chỉ là 1 trong những cách của cha ông ta, còn các yếu tố khác như bố trí mặt bằng, công năng, vật liệu nữa thì Tèo chia sẻ sau hen.

Nguồn tham khảo:

[1] Giáo trình chuyên đề lý thuyết Kiến Trúc.

[2] Wikipedia

Mãi yêu!